Η Ελιά και το Ελαιόλαδο είναι εθνικά μας προϊόντα το οποία συνδέονται με τη διατροφή μας, την παράδοση μας και την τοπική ανάπτυξη. Ως εθνικά προϊόντα δεν μπορεί να λογίζονται μόνο ως καταναλωτικά αγαθά αλλά και ως τουριστικά προϊόντα παροχής υπηρεσιών.
Η Ελαιογαστρονομία & Ελαιοτουρισμός έχουν ως σκοπό τη συλλογή γνώσεων και εμπειριών σε σχέση με την ελιά και το ελαιόλαδο.
Ελαιογαστρονομία είναι η γνώση και η τέχνη της χρήσης της ελιάς και του ελαιολάδου στη μαγειρική αλλά και η γευστική δοκιμή και απόλαυση του φαγητού με ελιές και ελαιόλαδο
Ελαιοτουρισμός είναι η επίσκεψη σε χώρους παραγωγής ελιάς και ελαιολάδου (ελαιώνες, ελαιοτριβεία κτλ), σε χώρους εστίασης με φαγητά βασισμένα σε ελιές και ελαιόλαδο, σε μουσεία και πολιτιστικά σημεία με θέμα την ελιά, η συμμετοχή σε φεστιβάλ και δραστηριότητες με θέμα την ελιά, και κάθε είδους συλλογή εμπειριών που αφορούν την ελιά και το ελαιόλαδο
Η ελαιογαστρονομία είναι το κυρίαρχο συστατικό του ελαιοτουρισμού. Η ελαιογαστρονομία και ο ελαιοτουρισμός έχουν πάντα μια τοπική και χρονική αναφορά ως προς την παραγωγή, τη διαθεσιμότητα αλλά και τις παραδόσεις γύρω από την ελιά και το ελαιόλαδο.
Σκοπός του ελαιοτουρισμού (στο εξής θα συμπεριλαμβάνει και την ελαιογαστρονομία) είναι να αναπτύξει την αυθεντικότητα της ελιάς και του ελαιολάδου, προάγοντας την παράδοση και την τοπική ανάπτυξη, την αειφορία.
Τα παθητικά μέσα για την ανάπτυξης του ελαιοτουρισμού είναι: η ελληνική ύπαιθρος ή φύση, το μεσογειακό κλίμα, οι ελαιώνες, τα αρχαία & βυζαντινά μνημεία, η λαϊκή τέχνη και η παραδοσιακή αρχιτεκτονική, η ελληνική κουζίνα, η μεσογειακή δίαιτα, οι θρησκευτικές γιορτές, οι παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα. Αυτά είναι ήδη διαθέσιμα και μπορούν να αξιοποιηθούν κατάλληλα.
Τα ενεργά μέσα όπου πρέπει να εστιαστεί η προσπάθεια ανάπτυξης του ελαιοτουρισμού είναι: ο αγροτουρισμός, τα υπαίθρια αθλήματα (οutdoor sports), τα λουτρά και κέντρα αναψυχής (spa), οι οικολογικές δραστηριότητες, οι πολιτιστικές δραστηριότητες, οι εικαστικές τέχνες και η φωτογραφία, οι σχολές μαγειρικής και τουρισμού καθώς και οι σχολές λαϊκής παράδοσης.
Ο ελαιοτουρισμός αναπτύσεται σε 4 ομόκεντρους κύκλους όσον αφορά τις εμπειρίες του εκάστοτε τουρίστα.
Στον πυρήνα είναι οι παραγωγικές μονάδες δηλαδή ελαιώνες, ελαιοτριβεία, τυποποιητήρια κτλ.
Στο πρώτο κύκλο είναι οι άμεσες τουριστικές εμπειρίες, δηλαδή οι γευστικές δοκιμές στο χώρο της παραγωγής αλλά εμπειρίες από την εμπλοκή στις αγροτικές και παραγωγικές διεργασίες.
Στο δεύτερο κύκλο είναι η εστίαση και τα καταστήματα λιανικής όπου ο τουρίστας θα γευτεί την ελαιογαστρονομία και θα αγοράσει τοπικά προϊόντα.
Στον τρίτο κύκλο είναι τα φεστιβάλ και τα μουσεία που έχουν θέμα την ελιά και το ελαιόλαδο.
Στο τελευταίο κύκλο είναι φυσικό περιβάλλον και ο πολιτισμός που περικλείουν όλα τα προηγούμενα.
Ποιοι είναι αυτοί που πρέπει να εμπλακούν στον ελαιοτουρισμό; Παραθέτουμε κάποιους τίτλους χρησιμοποιώντας το λύμα “έλαιο”.
Αυτοί που θα δοκιμάσουν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες: ελαιοτουρίστες-ελαιοφάγοι-ελαιοκαταναλωτές-φίλαιοι
Αυτοί που θα σερβίρουν: ελαιοεστιάτορες-ελαιομάγειρες-ελαιοχόοι
Αυτοί που θα παρέχουν τις πρώτες ύλες: ελαιοκόμοι-ελαιοπαραγωγοί-ελαιοτυποποιητές-ελαιοπώλες
Αυτοί που θα παρέχουν τεκμηριωμένη γνώση: ελαιοπόνοι-ελαιοτέχνες-ελαιογνώστες-ελαιογαστρονόμοι-ελαιογνώμονες-ελαιολόγοι-ελαιολόγιοι
Στα πλαίσιο όμως της διαχείρισης ελαιοτουριστικών προορισμών απαιτείται ένα κεντρικός φορέας ο οποίος θα συντονίζει ελαιοκομικές μονάδες, χώρους εστίασης, ξενοδοχεία/ξενώνες, μνημεία/μουσεία, φεστιβάλ/εκθέσεις, τουριστικά γραφεία, ξεναγούς και καταστήματα λιανικής.
Ως Επιστημονική Εταιρεία Εγκυκλοπαιδιστών Ελαιοκομίας (4Ε) προτείνουμε για την ανάπτυξη του ελαιτουρισμού και την ελαιογαστρονομίας στην Ελλάδα τα εξής:
α) Τη δημιουργία εθνικού σήματος ελαιοτουρισμού για επισκέψιμους ελαιώνες, ελαιοτριβεία, τυποποιητήρια, αγροτουριστικές μονάδες, χώρους εστίασης, καταστήματα λιανικής, τουριστικά γραφεία, φεστιβάλ γαστρονομίας, σχολές μαγειρικής, σεμινάρια κατάρτισης
β) Τη δημιουργία ενός εθνικού διεπιστημονικού συμβουλίου από ειδικούς τόσο στην ελιά και το ελαιόλαδο όσο και στον θεματικό τουρισμό
γ) Την καθιέρωση της Εθνικής Ημέρας Ελιάς με εκδηλώσεις σε όλη την επικράτεια
δ) Την καθιέρωση μαθημάτων ελαιοτουρισμού και ελαιογαστρονομίας στις σχολές τουριστικών επαγγελμάτων, σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης
ε) Την δημιουργία σχετικών εκπαιδευτικών δράσεων για σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης
στ) Την ανάπτυξη πολύγλωσσου υλικού πληροφόρησης των τουριστών που θα είναι διαθέσιμο σε όλα τα σύγχρονα μέσα ενημέρωσης (διαδίκτυο, εφαρμογές για κινητό, ηλεκτρονικά κιόσκια κτλ)
ζ) Την δημιουργία εθνικού μητρώου ελαιοτουριστικών προορισμών και τη χαρτογράφηση δρόμων της ελιάς
η) Την προβολή του εθνικού σήματος ελαιοτουρισμού σε διεθνείς εκθέσεις τουρισμού και τροφίμων
θ) Την επιβολή των σχετικών διατάξεων των κανόνων ΔΙΕΠΠΥ για το ελαιόλαδο στην εστίαση σε συνδυασμό με καμπάνια ενημέρωσης των καταναλωτών, Ελλήνων και ξένων.
Ι) Την τροποποίηση του νόμου 4582/2018 για το θεματικό τουρισμό, εντάσσοντας διατάξεις για τον ελαιοτουρισμό και ελαιογαστρονομία σε κυρίαρχη θέση.
Σε άλλες ελαιοπαραγωγικές χώρες, όπως την Ισπανία και την Ιταλία, υπάρχουν ήδη οργανωμένες υποδομές ελαιοτουρισμού που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως παραδείγματα εφαρμογής. Παραδείγματα εφαρμογής μπορούμε να πάρουμε επίσης από τον οινοτουρισμό, ο οποίος στην Ελλάδα διαρκώς αναπτύσσεται. Άλλωστε ο οινοτουρισμός και ο ελαιοτουρισμός μπορούν να αναπτυχθούν παράλληλα συμπληρώνοντας ο ένας τον άλλο.
Ενδεικτική βιβλιογραφία:
Boskou, D., & Clodoveo, M. (Eds.). (2016). Products from Olive Tree. BoD–Books on Demand.
Boskou, D. (2015). Mediterranean diet food: Strategies to preserve a healthy tradition. J. Exp. Food Chem, 1(1).
Campón-Cerro, A. M., Di-Clemente, E. L. I. D. E., Hernández-Mogollón, J. M., De Salvo, P. A. O. L. A., & Calzati, V. (2014). Olive oil tourism in southern Europe: Proposals for tourism development of olive grove rural areas. Revista Turismo & Desenvolvimento, 4(21/22), 63-73.
Clodoveo, M. L. (2021). Olive oil in gastronomy and food science. In Gastronomy and Food Science (pp. 101-118). Academic Press.
Clodoveo, M. L., Corbo, F., & Tsiami, A. (2020). Gastronomic cultural EVOOlution of the virgin olive oil consumption model at the restaurant. International Journal of Gastronomy and Food Science, 22, 100238.
Dancausa-Millan, G., & Huete-Alcocer, N. (2022). Olive oil as a gourmet ingredient in contemporary cuisine. A gastronomic tourism proposal. International Journal of Gastronomy and Food Science, 29, 100548.
Giazitzi, K., Palisidis, G., Boskou, G., & Costarelli, V. (2020). Traditional Greek vs conventional hotel breakfast: nutritional comparison. Nutrition & food science, 50(4), 711-723.
Hernández-Mogollón, J. M., Di-Clemente, E., Folgado-Fernández, J. A., & Campón-Cerro, A. M. (2019). Olive oil tourism: state of the art. Tourism and hospitality management, 25(1), 179-207.
Kostagiolas, P., Souliotis, A., & Boskou, G. (2014). Online producers: studying the information needs and internet seeking behavior in the agricultural sector. International Information & Library Review, 46(3-4), 137-148.
López-Guzmán, T., Cañero Morales, P. M., Moral Cuadra, S., & Orgaz-Agüera, F. (2016). An exploratory study of olive tourism consumers. Tourism and Hospitality Management, 22(1), 57-68.
Millán, M. G., Pablo-Romero, M. D. P., & Sánchez-Rivas, J. (2018). Oleotourism as a sustainable product: An analysis of its demand in the south of Spain (Andalusia). Sustainability, 10(1), 101.
Moral-Cuadra, S., Acero de la Cruz, R., Rueda Lopez, R., & Salinas Cuadrado, E. (2020). Relationship between consumer motivation and the gastronomic experience of olive oil tourism in Spain. Sustainability, 12(10), 4178.
Moral-Cuadra, S., Acero de la Cruz, R., Rueda Lopez, R., & Salinas Cuadrado, E. (2020). Relationship between consumer motivation and the gastronomic experience of olive oil tourism in Spain. Sustainability, 12(10), 4178.
Murgado, E. M. (2013). Turning food into a gastronomic experience: olive oil tourism. Options Mediterranéennes, 106, 97-109.
Pulido-Fernández, J. I., Casado-Montilla, J., & Carrillo-Hidalgo, I. (2019). Introducing olive-oil tourism as a special interest tourism. Heliyon, 5(12).
Νόμος 4582 Τεύχος Α’ 208/11.12.2018, Θεματικός τουρισμός – Ειδικές μορφές τουρισμού – Ρυθμίσεις για τον εκσυγχρονισμό του θεσμικού πλαισίου στον τομέα του τουρισμού και της τουριστικής εκπαίδευσης – Στήριξη τουριστικής επιχειρηματικότητας και άλλες διατάξεις.
Παλησίδης Γ. και Μπόσκου Γ., “Νέα διατροφικά και γαστρονομικά πρότυπα” (2014), εκδόσεις ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ, 253 σελ., ISBN 978-618-5015-51-9
Υπουργική Απόφαση 91354/2017 – ΦΕΚ 2983/Β/30-8-2017, Κωδικοποίηση Κανόνων Διακίνησης και Εμπορίας Προϊόντων και Παροχής Υπηρεσιών (Κανόνες ΔΙ.Ε.Π.Π.Υ.), άρθρο 42.
* Εισήγηση που παραδόθηκε ιδιόχειρα στην Πρόεδρο του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού κα Άντζελα Γκερέκου κατά την Ημερίδα της 4Ε για την “Παγκόσμια Ημέρα Ελαιοκομίας: αφιέρωμα στο ρόλο της γυναίκας” στις 23 Νοεμβρίου 2023.
