Κλάδεμα ονομάζουμε τη δενδροκομική εργασία κατά την οποία αφαιρούμε τμήματα του δένδρου για να πετύχουμε ισχυρό σκελετό και κατάλληλο σχήμα που διευκολύνει τις καλλιεργητικές φροντίδες και για να επηρεάσουμε ευνοϊκά τη βλάστηση και την καρποφορία του δένδρου.
Το κλάδεμα στα νεαρά δένδρα αποβλέπει στο να δώσουμε το κατάλληλο σχήμα, χωρίς να καθυστερήσουμε την είσοδό τους στην καρποφορία, και να δημιουργήσουμε έναν ισχυρό σκελετό, ανθεκτικό στους ισχυρούς ανέμους και το πολύ φορτίο.
Το κλάδεμα στα ηλικιωμένα δένδρα αποβλέπει στο να έχουμε ικανοποιητικές αποδόσεις, σε συνδυασμό με καλή ποιότητα καρπού και βελτίωση του αερισμού και του φωτισμού της κόμης. Με το κλάδεμα προλαμβάνουμε την εξάντληση του δένδρου και το βοηθάμε να δημιουργήσει νέα βλάστηση, ενώ παράλληλα επιδιώκουμε να διατηρηθεί η παραγωγικότητα και το σχήμα του.
Είδη κλαδέματος
1. Κλάδεμα διαμόρφωσης της κόμης.
2. Κλάδεμα καρποφορίας.
3. Κλάδεμα ανανέωσης.
1. Κλάδεμα διαμόρφωσης της κόμης
Επιδιώκουμε να πάρει το δένδρο ένα ορισμένο σχήμα που προσαρμόζεται στις εδαφοκλιματικές συνθήκες της περιοχής και εξυπηρετεί καλύτερα τις καλλιεργητικές επιδιώξεις, όπως είναι η καλλιέργεια του εδάφους, η καταπολέμηση των παρασίτων και, προπαντός, η συγκομιδή του καρπού. Η ελιά μπορεί να πάρει πολλά σχήματα, όπως το σφαιρικό, το ελεύθερο κύπελλο, το πολυκωνικό, το κυλινδρικό, η παλμέτα. Το πιο διαδεδομένο στη χώρα μας σχήμα είναι το ελεύθερο κύπελλο.
2. Κλάδεμα καρποφορίας
Το κλάδεμα γίνεται αμέσως μετά την ελαιοσυλλογή και μπορεί να παρατείνεται το αργότερο έως τέλη Μαρτίου για χοντρούς βλαστούς και μέχρι και το καλοκαίρι για λεπτούς βλαστούς. Με το κλάδεμα καρποφορίας πρέπει να διατηρείται σε καλή κατάσταση η ζώνη καρποφορίας του δένδρου και να μην έχουμε πολύ ζωηρή βλάστηση αλλά και ούτε πολύ ασθενή. Με το κλάδεμα θα πρέπει να επιδιώκουμε:
– η νέα βλάστηση να έχει μήκος 5-15 εκ.
– Να αφαιρούνται τα εξασθενημένα κλαδιά, οι λαίμαργοι βλαστοί που είναι σε κακή θέση, τα κλαδιά που εμποδίζουν τον σωστό αερισμό και προπαντός τον φωτισμό των φύλλων. Τα φύλλα του δένδρου που δεν τα βλέπει ο ήλιος δεν φωτοσυνθέτουν. Έτσι η βλάστηση που είναι στο κέντρο του δένδρου και δεν τη βλέπει ο ήλιος δεν παράγει θρεπτικά συστατικά, αλλά καταναλώνει από τα θρεπτικά συστατικά που παράγονται στα φύλλα που βλέπουν τον ήλιο.
– Να διατηρείται σχεδόν στο σύνολό της η ετήσια βλάστηση στην οποία θα σχηματιστούν καρποί την επόμενη άνοιξη.
– Οι ποδιές θα πρέπει να ανανεώνονται με σωστό τρόπο. Με το κλάδεμα συνήθως αφήνουμε τους βλαστούς 1 και 2 ετών στις εξαντλημένες ποδιές. Ανάλογα με τη ζωηρότητα του δένδρου, στις ποδιές, αφαιρούμε τα τμήματα με βλάστηση ηλικίας 3, 4, και 5 ετών, ή αφαιρούμε μόνο τη βλάστηση ηλικίας 5 ετών ή τμήμα της βλάστησης 5 και 4 ετών.
Κλάδεμα μικρών βλαστών (καθάρισμα) το καλοκαίρι
Με το καθάρισμα που γίνεται το καλοκαίρι επιτυγχάνουμε εξοικονόμηση θρεπτικών στοιχείων αλλά και υγρασίας, που είναι περιοριστικός παράγοντας σε ξηρικούς ελαιώνες, με αποτέλεσμα να έχουμε καλής ποιότητας καρπούς με μεγάλη περιεκτικότητα σε λάδι.
Κλάδεμα για έξοδο δένδρων από την παρενιαυτοφορία.
Η παρενιαυτοφορία αποτελεί ένα πολύ σοβαρό μη επιθυμητό πρόβλημα σε αρκετούς ελαιώνες. Για να επαναφέρουμε τα ελαιόδενδρα που παρενιαυτοφορούν σε κανονική καρποφορία εφαρμόζουμε τα παρακάτω.
– Πραγματοποιούμε καθυστερημένο κλάδεμα τη χρονιά που περιμένουμε υπερβολική καρποφορία στις ελαιοποιήσιμες ποικιλίες.
– Για τις βρώσιμες ποικιλίες κάνουμε αραίωμα καρπών, ειδικά τη χρονιά της καρποφορίας. – Δεν εφαρμόζουμε υπερβολική αζωτούχο λίπανση πριν τη χρόνια της έντονης καρποφορίας. Η υπερβολική αζωτούχος λίπανση μπορεί να προκαλέσει υπερβολική καρπόδεση και έτσι να επιδεινώσει την κατάσταση της παρενιαυτοφορίας.
– Αποφυγή όψιμης συγκομιδής.
Κλάδεμα και συγκομιδή για να έχουμε παραγωγή κάθε χρόνο
Για να έχουμε παραγωγή κάθε χρόνο, θα πρέπει να κάνουμε νωρίς συγκομιδή (πριν τον Ιανουάριο) και να εφαρμόζουμε μέτριο κλάδεμα κάθε χρόνο. Το κλάδεμα πρέπει να είναι τέτοιο ώστε να ευνοείται ο σχηματισμός βλαστών μετρίου μήκους (5-15 εκ.), να διατηρείται η καρποφόρα ζώνη σε καλή παραγωγική κατάσταση, με αραίωμα των πυκνών κλαδίσκων και αφαίρεση του γερασμένου ξύλου, και να διατηρείται το σχήμα και το μέγεθος του δένδρου στις διαστάσεις που επιτρέπουν τον καλό φωτισμό και αερισμό, καθώς επίσης και την εύκολη συγκομιδή.
Σε περιοχές με πολλές βροχοπτώσεις και σε γόνιμα εδάφη και σε ελαιώνες που ποτίζονται, το κλάδεμα δεν πρέπει να είναι αυστηρό αλλά ελαφρύ έως μέτριο, αφού τα δένδρα είναι σε θέση να θρέψουν μεγάλο όγκο παραγωγής και να δημιουργήσουν παράλληλα καρποφόρα βλάστηση. Αν κλαδευτούν αυστηρά, σχηματίζουν ζωηρούς βλαστούς(λαίμαργους), οι οποίοι όχι μόνο καθυστερούν να μπουν στην καρποφορία, αλλά, επιπλέον, σπαταλούν τα θρεπτικά στοιχεία του δένδρου και ενθαρρύνουν την παρενιαυτοφορία.
Πριν από κάθε κλάδεμα καρποφορίας ο καλλιεργητής πρέπει να λάβει υπόψη του τις παρακάτω παραμέτρους:
Σε ξηρές περιοχές και σε εδάφη που δεν ποτίζονται, το κλάδεμα πρέπει να είναι πιο αυστηρό ώστε το δέντρο να μην έχει υπερβολική παραγωγή και δημιουργηθεί πρόβλημα θρέψης του καρπού και δημιουργία νέας βλάστησης λόγω έλλειψης νερού.
Στην άνω εικόνα φαίνεται το επιθυμητό ιδανικό μήκος ετήσιας βλάστησης (5-10 εκ.) που επιτυγχάνεται με το ελαφρύ κλάδεμα κάθε χρόνο. Αυτό το μήκος βλάστησης θα ανθίσει και θα δώσει οπωσδήποτε καρπούς το επόμενο έτος. Στην ακόλουθη εικόνα φαίνεται μη επιθυμητή λαίμαργη βλάστηση μεγάλου μήκους.
Στις ακόλουθες εικόνες φαίνονται καλά κλαδεμένα ελαιόδενδρα. Αφαιρούνται πολλοί μικροί βλαστοί ομοιόμορφα από όλη την κόμη του δένδρου και διατηρούνται όσο γίνεται περισσότερα φύλλα εκτεθειμένα στον ήλιο.
Σε αντίθεση, στις ακόλουθες εικόνες φαίνονται ελαιόδενδρα στα οποία έχει εφαρμοστεί λανθασμένο αυστηρό κλάδεμα: έχουν αφαιρεθεί κεντρικοί χονδροί βραχίονες και πολλά φύλλα, με αποτέλεσμα το δένδρο να αντιδράσει με την παραγωγή λαίμαργων βλαστών μεγάλου μήκους μη καρποφόρων το επόμενο έτος.
3. Κλάδεμα ανανέωσης
Σε ηλικιωμένα δένδρα μεγάλου ύψους, που έχουν μείνει ακλάδευτα για πολλά χρόνια, η ετήσια βλάστηση αρχίζει να γίνεται όλο και μικρότερη και η καρποφορία μειώνεται ακόμη και όταν τα δέντρα λιπαίνονται και ποτίζονται κανονικά. Στις περιπτώσεις αυτές εφαρμόζεται αυστηρό κλάδεμα, που αποβλέπει στην ανανέωση της κόμης και τον υποβιβασμό της καρποφόρας ζώνης σε χαμηλότερα επίπεδα. Συνήθως, κλάδεμα ανανέωσης γίνεται σε δένδρα εγκαταλελειμμένα, που δεν δέχονται καλλιεργητικές φροντίδες (κυρίως κλάδεμα) για πολλά χρόνια, σε δένδρα καχεκτικά με γερασμένους βραχίονες, σε δένδρα στα οποία ισχυροί άνεμοι έχουν σπάσει μεγάλους βραχίονες, σε δένδρα που η κόμη τους έχει υποστεί μεγάλη ζημιά εξαιτίας προσβολής του ριζικού συστήματος από Verticilium και σε δένδρα που έχουν ζημιωθεί από πυρκαγιά.
Τύποι κλαδέματος ανανέωσης
– Περιορισμός του υπέργειου τμήματος του δένδρου μέχρι το επίπεδο των κύριων διακλαδώσεων/βραχιόνων.
– Αφαίρεση όλης της κόμης του δένδρου και διατήρηση μέρους του κορμού ύψους 60-80 εκ.
Διαχείριση βλαστών από κλάδεμα
Η βλάστηση που αφαιρείται από τα δένδρα με το κλάδεμα (μικροί και μεγάλοι κλαδίσκοι, βραχίονες, κορμοί) μπορεί να αξιοποιηθεί στο σύνολο της. Οι χοντροί βλαστοί, βραχίονες και κορμοί με διάμετρο μεγαλύτερη από 7-8 εκ. χρησιμοποιούνται για καύση σε σόμπες και τζάκια οικιών. Οι βλαστοί με διάμετρο μικρότερη από 7-8 εκ., καθώς επίσης και η υπόλοιπη λεπτή βλάστηση, αντί να καούν, μπορούν να τεμαχιστούν με ειδικούς θρυμματιστές αυτοκινούμενους) ή φερόμενους από τρακτέρ σε μικρά τεμάχια διαμέτρου 1-2 εκ. και να διασκορπιστούν στο έδαφος ως βελτιωτικό υλικό μετά την κομποστοποίησή τους.