Μια τριετής έρευνα στη Δαλματία της Κροατίας προσθέτει νέα στοιχεία στη συζήτηση. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι στους καρπούς των έντονα κλαδεμένων δέντρων η συσσώρευση λαδιού ήταν ταχύτερη σε σύγκριση με εκείνη των ακλάδευτων δέντρων. Ωστόσο, η έρευνα συνεχίζεται και τα μέχρι τώρα ευρήματα δεν αποδεικνύουν ότι το έντονο κλάδεμα εξασφαλίζει μεγαλύτερη συνολική παραγωγή λαδιού ή καλύτερο οικονομικό αποτέλεσμα.
Το αντικείμενο της μελέτης
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ομάδα του Πανεπιστημίου του Ζαντάρ, στο πλαίσιο του προγράμματος OLIVE-EduTech, σε εμπορικό ελαιώνα κοντά στο Μπένκοβατς της Δαλματίας. Ο ελαιώνας εκτείνεται σε 18 εκτάρια και περιλαμβάνει περίπου 4.000 ελαιόδεντρα βιολογικής καλλιέργειας. Τα δέντρα αναπτύσσονται σε ρηχό, πετρώδες, κόκκινο έδαφος, σε υψόμετρο περίπου 150 μέτρων. Οι δύο ενότητες του ελαιώνα περιλαμβάνουν δέντρα ηλικίας περίπου 22 και 12 ετών.
Τρία χρόνια πριν από την παρουσίαση των αποτελεσμάτων, επιλεγμένα δέντρα υποβλήθηκαν σε κλάδεμα αναδιαμόρφωσης, με στόχο τη διαμόρφωση σε πολυκωνικό κύπελλο (polyconic vase). Πρόκειται για ένα σύστημα διαμόρφωσης ανοιχτής κόμης, το οποίο επιδιώκει καλύτερη κατανομή του φωτός στους καρποφόρους κλάδους. Οι ερευνητές συνέκριναν τέσσερις ομάδες: δέντρα με ελαφρύ, μέτριο και έντονο κλάδεμα, καθώς και ακλάδευτα δέντρα ως ομάδα μάρτυρα.
Για την παρακολούθηση της εξέλιξης του καρπού χρησιμοποιήθηκαν φασματοσκοπία εγγύς υπερύθρου (NIR) και οπτικοί αισθητήρες. Με τον τρόπο αυτό ήταν δυνατή η επαναλαμβανόμενη μέτρηση της ελαιοπεριεκτικότητας σε διαφορετικές χρονικές στιγμές κατά την ανάπτυξη και ωρίμανση του καρπού.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η ελαιοπεριεκτικότητα εκφράστηκε με βάση την ξηρή ουσία του καρπού και όχι το νωπό βάρος. Η απώλεια νερού από τον καρπό, λόγω ξηρασίας ή ισχυρών ανέμων, μπορεί να αυξήσει φαινομενικά το ποσοστό λαδιού στο νωπό βάρος, ακόμη και όταν δεν έχει συσσωρευτεί αντίστοιχη επιπλέον ποσότητα λαδιού. Η μέτρηση στην ξηρή ουσία περιορίζει την επίδραση των μεταβολών της υγρασίας και επιτρέπει πιο αξιόπιστη παρακολούθηση της συσσώρευσης λαδιού.
Τα αποτελέσματα της μελέτης
Στα κλαδεμένα δέντρα καταγράφηκε εντονότερη ανάπτυξη νέων βλαστών και ευνοϊκότερα χαρακτηριστικά άνθησης, μεταξύ των οποίων μεγαλύτερο ποσοστό ερμαφρόδιτων ανθέων. Το τελευταίο στοιχείο έχει ενδιαφέρον, καθώς τα ερμαφρόδιτα άνθη μπορούν να συμμετέχουν στην καρπόδεση. Δεν αποτελεί, όμως, από μόνο του εγγύηση για μεγαλύτερη παραγωγή: η τελική καρπόδεση και η συγκομιδή επηρεάζονται επίσης από τις καιρικές συνθήκες, την επικονίαση, τη διαθεσιμότητα νερού και θρεπτικών στοιχείων, καθώς και τη φυσιολογική κατάσταση του δέντρου.
Το βασικό εύρημα αφορούσε τη συσσώρευση λαδιού. Σύμφωνα με τον γεωπόνο Šime Marcelić, οι μετρήσεις έδειξαν ταχύτερη συσσώρευση λαδιού στους καρπούς των έντονα κλαδεμένων δέντρων σε σύγκριση με τους καρπούς των ακλάδευτων και μη αρδευόμενων δέντρων. Σε ορισμένες συγκρίσεις, η διαφορά στη μεταβολή της ελαιοπεριεκτικότητας πλησίασε το διπλάσιο. Οι ερευνητές συνεχίζουν τις μετρήσεις, προκειμένου να προσδιορίσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια το μέγεθος της επίδρασης και να αξιολογήσουν τις μακροπρόθεσμες συνέπειες του κλαδέματος στην παραγωγή και στην υγεία των δέντρων.
Γιατί έχει σημασία ο φωτισμός της κόμης;
Οι ερευνητές διαπίστωσαν διαφορές σε ορισμένα χαρακτηριστικά του ελαιολάδου, μεταξύ των οποίων η περιεκτικότητα σε πολυφαινόλες και ορισμένα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία του φωτισμού της κόμης, χωρίς να σημαίνουν ότι το κλάδεμα από μόνο του καθορίζει την ποιότητα του παραγόμενου λαδιού. Αντίστοιχα, πείραμα σκίασης στην Αργεντινή εξέτασε την επίδραση της περιορισμένης διαθεσιμότητας φωτός σε κρίσιμες φαινολογικές φάσεις. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η σκίαση κατά την περίοδο ανάπτυξης και συσσώρευσης λαδιού μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ελαιοπεριεκτικότητα.
Η φυσιολογική εξήγηση είναι σαφής: τα φύλλα που φωτίζονται επαρκώς έχουν καλύτερες συνθήκες για φωτοσύνθεση και μπορούν να συμβάλουν στην τροφοδότηση των καρπών με τα προϊόντα που απαιτούνται για την ανάπτυξη και τη σύνθεση λαδιού. Αυτός είναι και ένας από τους στόχους του πολυκωνικού κυπέλλου: να κατανέμεται καλύτερα το φως μέσα στην κόμη και να αξιοποιείται μεγαλύτερο μέρος της παραγωγικής βλάστησης, όχι να αφαιρείται όσο το δυνατόν περισσότερο ξύλο.
Γιατί το εντονότερο κλάδεμα δεν είναι πάντα καλύτερο;
Σε τριετή έρευνα της περιόδου 2019–2021 στην Ούμπρια της Ιταλίας, σε ξηρικό ελαιώνα με την ποικιλία Leccino, οι ερευνητές συνέκριναν ελαφρύ, μέτριο και έντονο κλάδεμα με ακλάδευτα δέντρα.
Τα ακλάδευτα δέντρα και εκείνα που δέχθηκαν ελαφρύ κλάδεμα εμφάνισαν μεγαλύτερη παραγωγή καρπού ανά δέντρο σε σχέση με τις πιο έντονα κλαδεμένες ομάδες. Ωστόσο, η εικόνα άλλαξε όταν η παραγωγή αξιολογήθηκε σε σχέση με τον όγκο της κόμης ή την ποσότητα λαδιού. Το μέτριο κλάδεμα παρουσίασε ευνοϊκή παραγωγική συμπεριφορά σε σχέση με τον όγκο της κόμης, ενώ σε άλλη συγκριτική αξιολόγηση του Πανεπιστημίου της Περούτζια και του ιταλικού ερευνητικού οργανισμού CREA, η διαφορά στην παραγωγή καρπού μεταξύ μέτριου και ελαφρού κλαδέματος δεν διατηρήθηκε όταν η παραγωγή εκφράστηκε ως ποσότητα λαδιού. Τα αποτελέσματα αυτά αναδεικνύουν μια ουσιαστική διάκριση: η μεγαλύτερη παραγωγή καρπού ανά δέντρο δεν σημαίνει υποχρεωτικά και μεγαλύτερη παραγωγή λαδιού ανά μονάδα κόμης ή ανά μονάδα επιφάνειας.
Παράλληλα, το έντονο κλάδεμα μπορεί να μειώσει προσωρινά την παραγωγή, καθώς αφαιρεί μέρος της υπάρχουσας καρποφόρας βλάστησης. Η ένταση της επίδρασης εξαρτάται από την κατάσταση του δέντρου, την ποικιλία, το σύστημα διαμόρφωσης, τις συνθήκες του ελαιώνα και τον τρόπο εφαρμογής του κλαδέματος.
Επομένως, το ζητούμενο δεν είναι να επιλεγεί γενικά το ελαφρύ, το μέτριο ή το έντονο κλάδεμα ως η καλύτερη λύση. Είναι να επιλεγεί η ένταση που εξυπηρετεί τον στόχο του παραγωγού, χωρίς να διαταράσσει υπερβολικά την ισορροπία ανάμεσα στη βλάστηση και την καρποφορία. Οι ειδικοί τονίζουν ότι το κλάδεμα πρέπει να προσαρμόζεται στις τοπικές συνθήκες, ώστε οι κορμοί να μην εκτίθενται υπερβολικά στον ήλιο και να μη δημιουργούνται ηλιακά εγκαύματα.
Πηγές:
- Olive Oil Times, «Researchers in Croatia Track How Pruning Changes Olive Growth and Oil Accumulation» (29/9/2026): https://www.oliveoiltimes.com/production/researchers-in-croatia-track-how-pruning-changes-olive-growth-and-oil-accumulation/145382
- ΥΠΑΑΤ, Οδηγίες Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας στην καλλιέργεια της ελιάς (2017): https://www.minagric.gr/images/stories/docs/agrotis/Georgika_Farmaka/olokl_fitoprostasia/Elia_Oktwvrios2017.pdf
- Πανεπιστήμιο Περούτζια, επίδραση της διαθεσιμότητας φωτός στην ανάπτυξη του καρπού και τη συσσώρευση λαδιού: https://research.unipg.it/handle/11391/140115
- Cherbiy-Hoffmann κ.ά., Responses of olive tree yield determinants and components to shading during potentially critical phenological phases (Elsevier, 2015): https://repositoriosdigitales.mincyt.gob.ar/vufind/Record/CONICETDig_f4da5fc8c73f9cf12a07ebb276e70c1d
- Olivonews.it, The impact of pruning on vegetative-productive activity (Ούμπρια, Leccino): https://olivonews.it/en/limpatto-della-potatura-sullattivita-vegeto-produttiva/
- Olivonews.it, Olive tree pruning, comparison tests between “medium” and “light” (CREA): https://olivonews.it/en/olive-tree-pruning-comparison-tests-between-medium-and-light/