Όταν στις περισσότερες ελαιοπαραγωγικές περιοχές της χώρας ο καρπός κρέμεται ακόμη πράσινος στα δέντρα, στη Χαλκιδική αρχίζει η συγκομιδή για το αγουρέλαιο. Σύμφωνα με την προδιαγραφή του ΠΟΠ, είναι το πρώτο λάδι που παράγεται κάθε χρόνο στην Ελλάδα. Η ονομασία «Αγουρέλαιο Χαλκιδικής» καταχωρήθηκε στο ενωσιακό μητρώο ΠΟΠ & ΠΓΕ με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 581/2013 της 17ης Ιουνίου 2013. Από τότε μέχρι σήμερα, μεσολάβησαν δεκατρία χρόνια, όπου το Αγουρέλαιο Χαλκιδικής ΠΟΠ κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος, με τους καταναλωτές, εντός και εκτός συνόρων, να το προτιμούν..
Τι είναι το Αγουρέλαιο Χαλκιδικής ΠΟΠ;
Είναι ένα εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο που προέρχεται από τις ποικιλίες Χονδρολιά Χαλκιδικής και Χαλκιδική. Πρόκειται κυρίως για επιτραπέζιες ποικιλίες, που καλλιεργούνται -όπως μαρτυρά και το όνομά τους- στη Χαλκιδική. Στη βιβλιογραφία, αναφέρονται ως οι πιο μεγαλόκαρπες ελληνικές ποικιλίες: ο καρπός φτάνει τα 60 με 70 τεμάχια ανά κιλό και η σχέση σάρκας προς πυρήνα έως 10:1. Η απόδοση σε λάδι είναι 14 έως 20%. Για το αγουρέλαιο χρησιμοποιούνται συνήθως οι μικρότεροι καρποί. Η συγκομιδή και η έκθλιψη γίνονται πριν ωριμάσει πλήρως ο καρπός, όσο είναι ακόμη πράσινος.
Η ζώνη παραγωγής καλύπτει όλο τον νομό Χαλκιδικής, εκτός από τη χερσόνησο του Άθω. Οι ελαιώνες φτάνουν σε υψόμετρο έως 700 μέτρα και η μεγαλύτερη πυκνότητά τους βρίσκεται στην παραθαλάσσια ζώνη. Τα εδάφη είναι ως επί το πλείστον ελαφριά ή μέσης σύστασης, αλκαλικά, με pH από 7,0 έως 8,0. Η ασβεστολιθική τους προέλευση, ευθύνεται για την αυξημένη περιεκτικότητα του καρπού σε πτητικά συστατικά, από τα οποία εξαρτάται το άρωμα του λαδιού. Το μέσο ετήσιο ύψος βροχής κυμαίνεται από 470 mm στα πεδινά έως 850 mm στα ορεινά.
Πώς παράγεται το αγουρέλαιο Χαλκιδικής;
Η συγκομιδή ξεκινά, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες και την περιοχή, από τις 15 Σεπτεμβρίου και ολοκληρώνεται τέλη Οκτωβρίου. Συλλέγονται μόνο οι πράσινοι καρποί, πριν αρχίσουν να γίνονται ιώδεις, και μόνο με το χέρι, ώστε να γίνεται άμεσος οπτικός έλεγχος και διαλογή. Στο ελαιοτριβείο η μάλαξη γίνεται με χαμηλή ταχύτητα (17 έως 19 στροφές το λεπτό), για 20 έως 30 λεπτά και με θερμοκρασία ελαιοζύμης κάτω από 27 °C. Το λάδι αποθηκεύεται σε ανοξείδωτες δεξαμενές με σταθερή θερμοκρασία και συσκευάζεται σε μικρές σκουρόχρωμες γυάλινες φιάλες ή, για μεγαλύτερες ποσότητες, σε μεταλλικά δοχεία.
Όλα τα στάδια, από την καλλιέργεια ως την εξαγωγή του λαδιού, γίνονται μέσα στη ζώνη παραγωγής. Η προδιαγραφή ορίζει ότι και η συσκευασία γίνεται στη Χαλκιδική, κατά παράδοση στις ίδιες μονάδες όπου γίνεται η έκθλιψη ή στις εγκαταστάσεις των παραγωγών. Ο λόγος είναι ότι η μεταφορά χύμα λαδιού, με αλλαγές θερμοκρασίας, ανακινήσεις και έκθεση σε φως και οξυγόνο, μπορεί να υποβαθμίσει το προϊόν.
Tι κάνει το Αγουρέλαιο Χαλκιδικής τόσο ξεχωριστό;
Μια σειρά ποιοτικών χαρακτηριστικών, διαφοροποιούν το αγουρέλαιο Χαλκιδικής και το κάνουν ένα ιδιαίτερο προιόν.
- Χρώμα: Από λαμπερό πράσινο έως λαμπερό πρασινοκίτρινο
- Άρωμα Πράσινο φρουτώδες (Mf > 4,0), με ελαφριά αίσθηση εξωτικών φρούτων (μπανάνας) και φρεσκοκομμένων χόρτων
- Γεύση Πικρή (Mb > 3,5) και πικάντικη (Mp > 4,0), με ήπια πικρίζουσα επίγευση
- Ελάττωμα Md = 0,0
- Οξύτητα ≤ 0,35%
- Αριθμός υπεροξειδίων ≤ 15 meq O2/kg
- Κ270 / K232 ≤ 0,15 / ≤ 1,80
- Κηροί ≤ 100 mg/kg
- Ελαϊκό οξύ ≥ 75% των ολικών λιπαρών οξέων
Οι τιμές αφορούν το λάδι έπειτα από δύο μήνες παραμονής σε δεξαμενές. Στην αρχή το αγουρέλαιο είναι θολό, λόγω της πούλπας της ελιάς, και διαυγάζει σε περίπου δύο μήνες. Το προϊόν διατίθεται κατά κανόνα μετά τον δεύτερο μήνα και για τους επόμενους οκτώ έως δέκα. Διατηρεί τα χαρακτηριστικά του τουλάχιστον οκτώ μήνες από την ελαιοποίηση και, υπό κατάλληλες συνθήκες, έως δώδεκα.
Τι θα πρέπει να προσέχουν οι καταναλωτές κοιτώντας την ετικέτα;
Εκτός από το όνομα και το ενωσιακό λογότυπο ΠΟΠ, η ετικέτα για το Αγουρέλαιο Χαλκιδικής ΠΟΠ φέρει κωδικό που υποδεικνύει το έτος και τον μήνα παραγωγής, τη μονάδα επεξεργασίας, την παρτίδα και τη μονάδα τελικής συσκευασίας, αν αυτή διαφέρει από την μονάδα επεξεργασίας. Σε ορισμένες ετικέτες, υπάρχει και ο χάρτης με την αποτύπωση της Χαλκιδικής.
Το έργο «Ελαιόραμα»
Την ποιότητα του αγουρέλαιου μελετά το έργο «Ελαιόραμα», που υλοποιήθηκε μέσω του Μέτρου 16 του ΠΑΑ. Συμμετέχουν η Αμερικανική Γεωργική Σχολή, η Αγροδιατροφική Σύμπραξη της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, η ΑΓΡΟΜΕΤ ΙΚΕ και δύο παραγωγοί, από την Ποτίδαια και το Μεταγγίτσι. Η ομάδα πρότεινε ένα πρωτόκολλο παραγωγής με αισθητήρες εδάφους, μετεωρολογικά δεδομένα και χαρτογράφηση, για στοχευμένη άρδευση και λίπανση. Σύμφωνα με τους εκπροσώπους του έργου, δίνεται έμφαση στο κάλιο και αποφεύγεται η υπερβολική αζωτούχος λίπανση, γιατί μειώνει τις φαινόλες. Το πρωτόκολλο τοποθετεί τη συγκομιδή από τα τέλη Αυγούστου έως τα μέσα Οκτωβρίου, με την ημέρα να επιλέγεται με βάση τα δεδομένα των αισθητήρων.
Πηγές:
Δημοσίευση αίτησης ΠΟΠ «Αγουρέλαιο Χαλκιδικής», ΕΕ C 294, 29.9.2012: https://www.minagric.gr/images/stories/docs/agrotis/POP-PGE/C294_2012.pdf
Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 581/2013: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2013/581/oj
ΑΠΕ-ΜΠΕ, «Αγουρέλαιο Χαλκιδικής: Καινοτόμο πρωτόκολλο παραγωγής με ευφυή συστήματα» (16/4/2026): https://blog.moudaniwn.gr/2026/04/16/agoyrelaio-chalkidikis-kainotomo-protokollo